Biblioteca de medicina tradiocional mexicana
BDMTM // FMIM // huasteco //   

Flora Flora Medicinal Indígena de México // huasteco

[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ]

[ Créditos ]  
 

FLORA MEDICINAL TÉNEK DE LA COMUNIDAD DE TANLEAB MUNICIPIO DE HUEHUETLAN, SAN LUIS POTOSÍ

TOJOMTALAB ILAL TENEK TI AL KUENCHAL TANLE'AB


Tsakni, Rosa
./plantas/rosasp.jpg
Rosa sp.

Tsakni

Akan te' mati tsab y lejab in t'ek'emu yejel; in ak'anlil t'ilil, tin kuextal k'idhad; in xek'el fijax ani tsápik; tin tsoychik k'idhad ejtil an kotox pathal; in witsil tsakni tsapik. U exlab pel jun y t'sojol tsamamal. Ka éla' ti pejach witslom k'imad ó ti x'etsintalab k'imad; witsnal ti tsabchil ani tin oxchil a its' an tamub.

An bichowchik ju'ta ka ela'. Bichow Tan ajab, Dhínkabe', K'ánwits, Akich Mom, Dhakpen, ani ti pilchik y bichow.

Eyad ilaltalab. U eynal abal ka ilálii an fit ta wi', ka xáluw jun y wits in (xejel) ani in xek'el an xutsun mácú ka k'uchii ani ka (páxk'u) jats ka jaílna' tsab u ox a k'ichá, ani t'ája an t'akantalab kal a wi', yab in kwá'al an pabiltalab.

An ot'somtalab kal axi yawlats. An fit kal a wi' pel tam a kwa'al an k'ak'em lej yan al a t'uul ani tam in k'ak'el, an t'it lej t'silii, tam an k'apnel k'ak', k'al an its, ani k'al an t'sáik ja'.

Rosa

Planta de hasta 2 m de altura, tallo delgado, rodeado por espinas. Hojas pequeñas, duras, las orillas tienen dientitos como de serrucho. Flores de color rojo fuerte, que se dan por los meses de febrero y marzo. Se le encuentra en los jardines de las casas o en los solares. Se considera fresca.

Localización geográfica regional. Huehuetlán, Coxcatlán, Tancanhuitz, Aquismón, Axtla y otros municipios de la región.

Uso medicinal. Se utiliza para curar granos en la boca (V. mal de boca y fuegos): se mezcla una flor (los pétalos) con hojas de xutsun o tronador, se estrujan con agua (hervida) y se hacen lavados en la boca, varias veces al día, esto se debe hacer durante unos dos o tres días, no tiene dieta.

Causas y síntomas de la enfermedad. Los granos en la boca se deben a que el cuerpo tiene mucho calor por dentro, también cuando da calentura, estos granos son dolorosos y muy molestos al tomar alimentos calientes, chile o aguardiente.