Biblioteca de medicina tradiocional mexicana
BDMTM // FMIM // maya //   

Flora Flora Medicinal Indígena de México // maya

[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ]

[ Créditos ]  
 

FLORA MEDICINAL MAYA DEL ESTADO DE QUINTANA ROO

XIIWO'OB KU TS'AKIK LE K'OJA'ANIL TI' LE MAYASO' OBO'


Kan chik'in ak', Kan chik'in ak'
./plantas/sennaundulatebenthirwingetbarneby.jpg
Senna undulata (Benth.) Irwing et Barneby

Kan chik'in ak'

Le xíiwa' mi yan óox p'éel meetro u ka'analil; u le'o'obe' ya'axtak; u lote' k'áank'antak yéetel u much'-muba'o' ti' kucho'ob tii' yano'ob tu xul le xiiwa'; u yicho'obe' chowak yéetel bek'echtak, ku yantal tu jáal bejo'ob.

Ba'ax u belal. Ku ts'akik k'an chik'in.

Ba'ax beetik. Ku tsa'ayal ti' rnáake' tu yo'lal jun p'éel noj k'uxil.

Bix u k'a óoltal. Tumen ku ts'ik u xej ti' máak.

Bix u ts'akal. Jun chach u le' le xíiwa' ku cha'akal yéetel ka'a p'éel litros ja', ts'o'okole' ku ts'abal ti' le k'oja'ano' u tia'al u yuk'e.

Kan chik'in ak'

Arbusto de 3 m de altura aproximadamente. Hojas de color verde. Flores amarillas agrupadas en racimos en la parte terminal de la planta. Frutos largos y delgados. Crece a orilla de los caminos.

Uso medicinal. Pasmo de la bilis: un manojo de hojas de esta planta se sancocha con 2 litros de agua, luego se le da a tomar a la persona enferma (Véase también sarna).

Causas y síntomas de la enfermedad. Se origina por un disgusto muy fuerte. Dan vómitos.