![]() |
|
![]() |
BDMTM // FMIM // mazahua // |
Flora Medicinal Indígena de México //
mazahua
[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ] FLORA MEDICINAL MAZAHUA DEL MUNICIPIO DE SAN FELIPE DEL PROGRESO, ESTADO DE MÉXICO
Fiño golpe (ixki), Hierba del golpe rosa
Oenothera rosea L'Herit ex Aiton
Fiño golpe (ixki) nu fiño edyi dyote cm, nu za'a na k'anga, na b'oo na mbez'he, nu xi dyaga xu/ru/, a ñinu/ na xu/ru/, nu nrrana na ixki (na ts'i k'anga). chevi seje, unu/ in nrrana/ ma mayo-junio, nu lulu pesi in mutr'o, te'e ango bu/bu/ in xi, te'e ango bu/bu/ nrrojo, ango bu/bu/ uaru/, a ñu/nu/ kja juama/, na pa'a. Jango pese, nrrese a ñiñi, boncherre, kotu/, Concha nu po'o, xamique, mbagu/du/. Pjeco na jo'o. Golpe, k'anga, uagu/ na dye, ngua, jiontr'u/. golpe: nu ndodye tzonu/ ("cho'o nutzonu/), ra ku/nu/ ji nu fino, nu ndodye ra ñaxaji, nguekua ra ingueme na k'axtr'u/, ra ku/nu/ji chamba/ji o'o ne xixcuama, kja na ñuxpu/ji ango bu/bu/ nu k'anga. ma na u/, ku/nu/ji kja na nuxpu/ji ango bu/bu/ nu golpe, ra mba/nu/ ra siji. ma fantr'a/ ne nu k'anga. uagu/, jiontr'u/, ra jiaxpa/ nu ñieche, ra jiaxpa/ nu fiño na ñinu/ kja na jiu/tr'u/ o nu fiño ra ku/nu/ji ñe nu ndodye tzonu/ ne axoxi, ra ñuxpu/ji ne jiu/tr'u/. herida o golpe, chevi arnica, ra mba/nu/ kja na siji o ra mbecheji. Jango va e/ nguijeme. k'anga ma ñu/gu/ji, dya pedye k'ii o me da/ku/, ma jiantr'u/, ma pedye in dodye. Hierba del golpe rosa Hierba de 20 cm, tallo moradito y de adentro verdecito, cuadrado. Hojas lisas y la orilla medio china. Flor rosa (casi moradita), como estrellita, florece de mayo a junio. Frutito con semilla, crece junto a la hoja. Crece en las cercas, donde hay magueyes, a la orilla de la milpa. Calidad caliente. Localización geográfica regional. En todo el municipio de San Felipe del Progreso. Uso medicinal. Golpes y moretones: con hueso de aguacate, se muele la planta, el hueso se tuesta, hasta que quede bien amarillito, se muele con sal y con un papel se ponen donde está el moretón. Para el dolor: se muele y se aplica en el golpe, hervida se toma para la hinchazón y los moretones. Quebrado (V. fractura de pierna), conchavado (V. zafadura): se unta pomada de Mamisan, se echa la hierba a un lado y se venda o amarra. O la hierba se muele con el hueso de aguacate y ajo, se pone y se amarra. Heridas o golpes: se utiliza junto con árnica, se hierven y se toman o se lavan. Causas y síntomas de la enfermedad. Moretones: cuando se caen, no sangran y le punza mucho. Conchabado: cuando se chispa el hueso (V. desviadura). Otros datos. También se le da el nombre de hierba golpe y linaza. |
|
|
Biblioteca digital con fines de investigación y divulgación. No tiene la intención de ofrecer prescripciones médicas. El uso que se dé a la información contenida en este sitio es responsabilidad estricta del lector. Los conocimientos y la información original de esta publicación son de origen y creación colectiva, sus poseedores y recreadores son los pueblos indígenas de México, por lo que deben seguir siendo colectivos y, en consecuencia, está prohibida toda apropiación privada. 2009 © D.R. Biblioteca Digital de la Medicina Tradicional Mexicana. Hecho en México www.velvet.unam.mx |
|
![]() | |