![]() |
|
![]() |
BDMTM // FMIM // otomi // |
Flora Medicinal Indígena de México //
otomi
[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ] FLORA MEDICINAL OTOMI DEL VALLE DEL MEZQUITAL, HIDALGO
Nk'ami, Palo de golpe
Dodonaea viscosa (L.) Jacq.
Nk'ami N'a rä ndäpo ngu yo metro rä hñets'i; yä xi xä nk'ami, xä ma ha hin ts'e xä nts'ät'i; nu rä fruta ko yä xi ngu xä ntheni ha yä nda xä nuni; gatho ya pa ja ha nu ya nda nub'u uäi. Xä ts'e ha ja ha yä t'o ho. Habu kohi nu ya hnini habu ja nu ya hnini. Nxits'o n'e Santa Teresa Daboxt'a, rä hyodi M'ohai. Hanja dä t'ot'e. Xä hño pa yä nguent'i; dä thoki n'a mit'i yä xi ha drä thuni ngu hñu litro de agua, drä tbutsui rä mit'a ndäpo habu xä ñ'u ha drä jost'i, drä b'obo mage'a rä mit'a ndäpo ko nu rä dehe habu bri thoki pa drä jots'i habu xä ñ'u, drä jabu hñuki rä pa, ha man'a xä hño de gä xui nubye hindi ätho; nu rä yuni rä ndä po ge'ä xä hño. Hanja fudi rä hñeni. Ya nguent'i ngetho b'u da dast'i o dä fe'tsä n'a rä do n'ehe ha yä otsi; r'abu b'u pots'e ha ya t'oho n'ehe b'u ñ'eni rä nuni; dä kuent'i rä ua, rä y'e. Xi xä ñ'u ni xi hingi tsa dä ñ'ani; rä nguent'i xä pa. Palo de golpe Arbusto como de 2 m de altura. Hojas verdes, larguitas y no muy puntiagudas. El fruto con hojitas como rojas y semillas boluditas; todo el tiempo hay y la semilla sólo en épocas de aguas. Crece en las laderas de los cerros. Es fría. Localización geográfica regional. El Sauz y Santa Teresa Devoxtha, municipio Cardonal. Uso medicinal. Sirve para torceduras: se hace un manojo con las hojas y se pone a hervir en unos 3 litros de agua, luego se pone el manojo sobre la parte adolorida y se caldea (sobar), remojándose a cada rato el manojo en el agua caliente para caldear. Esto se hace unas tres veces al día y principalmente por las noches antes de dormirse; el olor de la planta es lo bueno. Causas y síntomas de la enfermedad. Las torceduras se dan al resbalar las personas o por pisar en una piedra mal puesta en el piso o en un hoyo, al subir y bajar los cerros o por el juego de la pelota; se lastiman los tobillos, rodillas y las manos. Se siente muy doloroso y la persona no puede moverse a gusto; las torceduras son calientes. |
|
|
Biblioteca digital con fines de investigación y divulgación. No tiene la intención de ofrecer prescripciones médicas. El uso que se dé a la información contenida en este sitio es responsabilidad estricta del lector. Los conocimientos y la información original de esta publicación son de origen y creación colectiva, sus poseedores y recreadores son los pueblos indígenas de México, por lo que deben seguir siendo colectivos y, en consecuencia, está prohibida toda apropiación privada. 2009 © D.R. Biblioteca Digital de la Medicina Tradicional Mexicana. Hecho en México www.velvet.unam.mx |
|
![]() | |