Biblioteca de medicina tradiocional mexicana
BDMTM // FMIM // otomi //   

Flora Flora Medicinal Indígena de México // otomi

[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ]

[ Créditos ]  
 

FLORA MEDICINAL OTOMI DEL VALLE DEL MEZQUITAL, HIDALGO

RA B'ATHA, NGETHO GO GEHYA YA NFADI MA M'ET'A YA ÑAHÑU


Moro, Moro
./plantas/turneradiffusa.jpg

Moro

Rä ndäpo ngu nde metro rä hñets'i r'a ts'u yä dängi, rä nxi b'ai pe'tsi rä ts'ut'o xä ndä; t'ukä xi, xä ma, hints'e xä nxidi ngu xä nk' ant'i ma m'ospi, k'ast'a doni; te ha doni nubye uäi; te ha yä kati n'e ha yä ndänts'i. Rä pa ñ'ethi.

Habu kohi nu ya hnini habu ja nu ya ndäpo. Cantamay'e, Naxthey n'e zi Mothe, rä hyodi ts'otk'ani; Bonanza n'e Many'e.

Hanja dä t'ot'e. Pa rä r'ihi n'e rä hnäthä dä thoki n'a rä te ko nu na ndäpo ha dä ts'i xudi n'itho; nu rä pa'ä da nätha da zi yo'ko o hñu'ki rä pa.

Hanja fudi rä hñeni. Nub'u rä ju o ma n'a rä hñuni xä hñu ñ'epu dä m'eni b'estho, b'estho ne dä mä rä b'it'i, hingi tsa dä ñ'ähä ko rä ugi ha di njohni rä mui; rä tse hñeni.

Moro

Hierba como de 50 cm o más de alto, se extiende, tiene un tallo gruesito. Hojas chicas, larguitas, no muy anchas, como verdecitas o gricesitas. Flor amarillita; en lluvias retoña y florece. Crece en laderas y lomas de los cerros. Es una planta caliente.

Localización geográfica regional. Cantamayé, Naxtheyy Lagunita, municipio de Ixmiquilpan; Bonanza y Nicolás Flores, municipio de Nicolás Flores.

Uso medicinal. Para la diarrea y empachos: se hace un té con esta hierba y se toma en ayunas; el día en que se empacha la persona hay que tomarlo 2 ó 3 veces al día.

Causas y síntomas de la enfermedad. Cuando el frijol u otra comida es pesada y uno se acuesta luego luego, dan ganas de ir al baño, no se puede dormir por las molestias y gruñe el estómago; es fría la enfermedad.