Biblioteca de medicina tradiocional mexicana
BDMTM // FMIM // pima //   

Flora Flora Medicinal Indígena de México // pima

[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ]

[ Créditos ]  
 

FLORA MEDICINAL PIMA DE YECORA, SONORA

EG B'SH SHAM KOKODAG BUY K'GAD EGTAAM OISHKAM OB SA'E YUKXAN, SONORTAB G'RAKAB


Gashob murdagarra, Cola de escoba
./plantas/eleusineindica(l.)gaertner.jpg
Eleusine indica (L.) Gaertner

Gashob murdagarra

J'mak sa'e 1 metar t'ycobta'am eg' ba'agar palcha'am t'dg'ta'am nukad lal jajgar shi kokomblig ep t'tb momek t'dg'ta'am j'mac g' t'bad murdagar nukad rosa moradgamta'am mashi eg' murdagar. Shi vigig lal selvallgar nukad (polvito), tuajamta'am, j'blbn b'sh n'ñejdaj o ep shashan lal viguer b'sh g'shiaj. Feber mashad ta'an gioshiaj eg murdagar busaj k'shi lal jioshgarbubaj murdagarta'an eg' murdagar shi mu'e mashad ayaj Noviember k shi gertan b sh shi j pkan mashad bajba jujguiaj ep shi eg juk shontan o eg' tas shi jujkan ep masliaj. Egta'am sa'e kakabligtan g'ar k'shi jujropgaj lal kakabligtan shasharap li kantan ton oidagtan g' ak jugdiartan ep boy jugdicartan.

Oidag jubeg ameg egta'am sa'e. Yuxam, Mayshan, Kiplan, Pilartan, Vallecitan, Santantan, Baluptan.

Aiktu kokodag buy k'gad . Eg gubliag kokodag buy k'gad k'shi im ap jiajkug ep' buy k'gad, sudagta'am iaj b'sh tas eg gashob murdagar kg' jidor makob bapas sudagtan j'draj j'mak manoj egta'am sa'e eg' coordoncill b'n j'mpa, k'shi moj, manzani dogo'ob ameg kuga, k'shi kanutill b'n.

Eg'ta'am a tatag eg kokodag. Eg guibliag kokodag aj eg ob b'sh eg'riñongar b'sh kukop o eg j'p shi b'y', bingor eg guibliaj kan shi ko'okaj o im ap kg gia'aj eg totnar shi baigoj kaj ep ton'dar ayaj.

Cola de escoba

Zacate de 1 m de altura, la caña es de color verde bajito. Las hojas son delgadas y largas, verde tierno, da una espiga muy grande de color rosa-morado, tiene una especie de pelito blanco que se vuela con el viento o cuando lo sacuden. Florece en el mes de febrero, la espiga dura muchos meses. De noviembre a enero, cuando hace mucho frío se acaba, cuando empieza a calentar, aparece otra vez. Crece en los cerros, en las faldas de las lomas, en las cañadas, en las barrancas, a orilla de los ríos y de los caminos.

Localización geográfica regional. Yécora, Maycoba, El Quipor, Los Pilares, Los Vallecitos, Santa Ana y Guadalupe.

Uso medicinal. Para el tratamiento de dolor de cintura, mal de orín: se toma como agua de uso el cocimiento en cuatro tazas de agua, de un manojo de este zacate, junto con una ramita de cordoncillo, palmilla, manzanilla del campo y canutillo.

Causas y síntomas de la enfermedad. El dolor de cintura da porque la persona tiene los riñones tapados o porque cogieron frío, entonces duele la cintura, no se puede orinar bien, se hinchan las piernas y da calentura (V. dolor de riñón).