Biblioteca de medicina tradiocional mexicana
BDMTM // FMIM // tepehuan del sur //   

Flora Flora Medicinal Indígena de México // tepehuan_del_sur

[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ]

[ Créditos ]  
 

FLORA MEDICINAL TEPEHUANA DEL SUR DE DURANGO

NA TU' JIX DHUADHI'GU GAMPIX O'DAM TIR KAM KORIANKAM


M+m+bt+maich, M+m+bt+maich
./plantas/lepechiniacaulescens(ort)epling.jpg
Lepechinia caulescens (Ort.) Epling

M+m+bt+maich

Xiboorak tu iipon gio na mui' maap tu tooton, +'lich pa' tu jaa' dai na jir ko'kmarak, gio jix ch+x ch+tdo'. Jix bii tu yoot jix chootob gio na mui' maap jumpax ka'. Mu ja'p gagai jix joi'ñ na tut ka', na pai' cham +k jix u'xi', piam mia'n bapoicha'm gio kikcham. junio ja'k tu iipon, julio ba' ja'k tu yoot.

Na jaxchu'm pue'mblos puchu'm jix jai'ch. Canoas, Gavilanes, Kuba'ram, Tubaatam, Susbha'ntam, Giotam, Mua'lhim, Koxbilhim, Juktir.

Na tu' jix bhai'. Dhi' puchu'm dhi iipoñi' jix dhuadhi' no' jiñ e/e/ gu somaigi'.

Na tu' pui' chu búa. No' anich g+bka' jiñ aiya' gu somaigi', piam no' anich jiñ bad+i' gio no' anich cham jai' t+t+i gu jñ jajannul. pu'ñi ba' dai na añ bhai' ji j+mmo', gio na enteer jix cho ko'k ka', amp+x jix sasoo ka'iñ gio na m+rda' gu jiñ bupui baraa'.

M+m+bt+maich

Hierba ramosa, muchos tallos salen de raíces extendidas, formando manchones de la hierba, son cuadrados al cortarse. Hojas medianas o anchas, de arriba verdes y de abajo verde muy bajito, con las orillas como serrucho. Flores blancas y pequeñas, pero amontonadas, formando como gusanos gruesos y peludos. Crece en bajíos, en lugares despejados poco boscosos, cerca de casas y de caminos. Se encuentra desde junio, florece a partir de julio.

Localización geográfica regional. Canoas, Gavilanes, La Candelaria, La Guajolota, Los Charcos, Llano Grande, San Bernardino de Milpillas Chico, San Francisco de Ocotán y Santa María de Ocotán.

Uso medicinal. Para la gripa: se toma el cocimiento de la planta.

Causas y síntomas de la enfermedad. La gripa da por enfriarse o por mojarse y no cambiarse la ropa. Se siente fiebre, debilidad, dolor de todo el cuerpo, lagrimeo, mocos en la nariz y a veces expectoraciones (V. resfrío con calentura).