Biblioteca de medicina tradiocional mexicana
BDMTM // FMIM // yaqui //   

Flora Flora Medicinal Indígena de México // yaqui

[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ]

[ Créditos ]  
 

FLORA MEDICINAL YAQUI DEL VALLE DEL YAQUI, SONORA

JIAK JUA JITTOA, SONORA


Uu makochini, Guamúchil
./plantas/pithecellobiumdulce(roxb.)benth_2.jpg
Pithecellobium dulce (Roxb.) Benth

Uu makochini

Inii makochini bwe'usi yoyotu, Joarampo ket sisíwe intok wasampo ketchia, uu makochini abril metpo seséwa into mayot tatáka.

Inika makochinta senú teune um. Loma Bajkom, Loma Guamúchil, Wiibisim, Beene, Potam, Bikam, into Torim.

Aa jitto u. Bojtia, tompo wantia:

Bojteteko uka mokochin beata rebeik bakné, junaka béja jiine senu tasata kee jibwateko bajisi taewapo; junuen aa jiine áu aa ineteu tajtia.

Tompo wanteteko casi kokosi aa bibitao, két jiba uka makochin beata bakkeka aa jiine, senu tasata jiine kee jibwakai, bajisi taewapo aa jiine.

Guamúchil

Árbol como de 10m de alto, tronco de color gris con espinas, las ramas son verdes. Las hojas son en pares, redonditas de color verde amarillo, cuando están tiernitas y más obscuras cuando están sazonas. La flor es verde amarillenta, se da en motas. El fruto es un ejote enrollado, cuando madura y cuando abre es rojo. La semilla es negra del tamaño de una garrapata gris. Florea en abril. Crece en la orilla del río, los drenes, las tierras de cultivo. No nace en la sierra.

Localización geográfica regional. Loma de Guamúchil, Loma de Bacum, Huirivis, Belem, Potam, Vicam y Torim.

Uso medicinal. Para diarrea, dolor de panza y pujo: se cuece un pedazo de cáscara en 1 litro de agua y se toma un vaso antes de cada comida hasta que se cure.

Causas y síntomas de la enfermedad. La diarrea da por comer mucho, por comer comida que no le gusta y no le cae bien, por comer alimentos descompuestos y por alimentos donde se paran las moscas. El dolor de panza da por mala digestión, por comer alimentos en mal estado, por comer mucho, por comida que no le cae bien, por ejemplo el chorizo o los frijoles en la noche. Se tiene dolor de estómago muy fuerte. El pujo o disentería es causado porque los niños comen tierra, cosas que agarran del suelo. A la gente más grande, le da por comer alimentos descompuestos, por no lavarse las manos y por dejar que las moscas se paren en los alimentos descubiertos. El enfermo tiene dolor de panza al defecar, ganas de hacer a cada rato y cuando van al baño no hacen nada, el excremento sale con flema y sangre.