Tabaquillo ::: BIBLIOTECA :::
Biblioteca de medicina tradiocional mexicana
BDMTM // FMIM // otomi // Tabaquillo  

Flora Flora Medicinal Indígena de México // otomi

[ Información general ] [ Nombres en lengua indígena ] [ Nombres en español ] [ Nombres botánicos ]

[ Créditos ]  
 

FLORA MEDICINAL OTOMÍ DE SAN JUAN IXTENCO, TLAXCALA

RÄ B'ATHA, NGETHO GO GEHYA YÄ NFADI MA META YÄ ÑÁHÑU


Tabaquillo, Tabaquillo
./plantas/namaundulatumhbk.jpg

Tabaquillo

Ge n'a rä ndäpo rä hñets'i ngu na kuarto rä metro, nu rä za xä nkoni ha xä nkafe, nu yä xi xä nxidi ha xä m'ospi, nu'u xä nk'ami te maña ha nu'u man'a yä ndaxjua ja nja'ti, nu yä doni yä notsi rä njät'i jupoi o xä nk'angi. Te, ha rä y'ot'ahai n'e ha rä b'atha habu te ñ'endä rä njoi, nehe tsa da uni ha yä ndäb'atha n'ehe ha yä ñ'u.

Habu kohi nu yä hnini. Nunä ndäpo te, nuni Nsanxua Ixtenco, San Pablo Citlaltepetl (Trinidad Sänchez Santos), n'e Huamantla de Juárez.

Harija da t'ot'c. Nunä ndäpo xähño pa yä uua n'e yä ndagi o yä kue nts'edi. Di t'ot'e xä nxa drä thähmi habu xä ñ'u n'ehe drä thuts'i ha n'a rä dutu pa hindä y'ot'i ha nub'u dä y'ot'i drä b'oni.

Hanja fudi rä hñeni. Rä una fudi ko rä tse n'ehe ngetho to net'ä rä dehe. Tsa ge xä ñ'u ha yä ndoy'o yä ua n'e yä

y'e ha hingi tsa dä ñ'o. Nu yä dudo ngetho di kuent'i o di dagi ha di koni n'a rä bola. Gehya yä ndagi.

Pa mar'a yä nt'ot'e. Hinte t'ot'e pa mar'a yä ntoki. Handi: Ja man'a rä ndäpo ge drä thandi ge mahyegi rä thuhu tabaco o Tabaquin pe man'a rä dängi ha t'ena gemahyegi rä nt'ot'e.

Tabaquillo

Planta que mide como 25 cm de alto, varita cefé, lisa. Hojas anchitas, cenizas, las más tiernas crecen arriba y las más viejas están abajo. Flor morada o azul, chica. Crece mucho en temporal y los campos donde crece se parecen a los de alfombrilla, puede darse en los llanos o en los caminos.

Localización geográfica regional. San Juan Ixtenco, San Pablo Zitlaltepet! (Trinidad Sánches Santos) y Huamantla de Juárez.

Uso medicinal. Sirve para la reuma y los golpes o nervios abodocados: se usa fresca, se frota en donde duele o se acomoda en un trapo y se pone en la parte afectada y luego se cambie cuando se seca la planta.

Causas y síntomas de la enfermedad. La reuma da por frío o por pisar mucho el agua. Se siente que duele el hueso de los brazos o las piernas y no pueden caminar. Los nervios abodocados es porque se tuercen o se pegan y se hace una bola en ese lugar (V. torcedura). Esto es por accidentes.

Otros datos. Hay otra planta que podría confundirse llamada tabaco o tabaquin y que es mucho más grande que la que aquí se trata aunque también tiene al parecer el mismo uso.